Trump, Xi dhe Putin në një tryezë? Samiti i APEC, nën hijen e tensioneve të mëdha gjeopolitike

Nga A2 CNN
16 Nëntor 2026, 18:21 | Bota

Trump, Xi dhe Putin në një tryezë? Samiti i APEC, nën hijen

Liderët e 21 ekonomive të rajonit Azi-Paqësor mblidhen në Shenzhen të Kinës, në një samit që zhvillohet në një moment të ndërlikuar për ekonominë dhe politikën globale. Në qendër të diskutimeve pritet të jenë bashkëpunimi ekonomik, tregtia ndërkombëtare dhe zinxhirët e furnizimit, por edhe zhvillimet e fundit gjeopolitike, nga lufta në Iran te rivaliteti mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës.

Takimi zhvillohet gjithashtu në një moment kur vëmendja është përqendruar te mundësia e një takimi trepalësh mes Donald Trump, Xi Jinping dhe Vladimir Putin. Ndërkohë, një tjetër pikëpyetje është nëse samiti mund të krijojë mundësinë për një takim mes presidentit amerikan dhe liderit të Koresë së Veriut, Kim Jong Un.

Por çfarë është në të vërtetë APEC-u dhe çfarë peshe ka ky forum në marrëdhëniet ndërkombëtare?

APEC, ose Bashkëpunimi Ekonomik Azi-Paqësor, është një forum rajonal që përfshin 21 ekonomi në të dyja anët e Oqeanit Paqësor. Në krahun perëndimor bëjnë pjesë ekonomi si Kina, Japonia, Koreja e Jugut, Tajvani dhe Hong Kongu, ndërsa në krahun lindor janë Shtetet e Bashkuara, Kanadaja dhe disa vende të Amerikës Latine.

Tradicionalisht, samitet e APEC-ut janë përqendruar te dialogu për tregtinë dhe bashkëpunimin ekonomik, si dhe te takimet dypalëshe mes liderëve. Megjithatë, vitet e fundit agjenda është zgjeruar, duke përfshirë çështje të reja si inteligjenca artificiale dhe sigurimi i mineraleve kritike, të cilat janë thelbësore për ekonominë dhe teknologjinë globale.

Rëndësia e këtyre çështjeve shpjegohet edhe nga roli që shumë prej ekonomive anëtare luajnë në zinxhirët ndërkombëtarë të furnizimit.

"APEC është shkurtimi i Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor. Ai përfshin 21 ekonomi në të dyja anët e Oqeanit Paqësor. Në anën perëndimore janë, natyrisht, Kina, Japonia, por edhe ekonomi si Tajvani dhe Hong Kongu. Në anën tjetër, në lindje të Paqësorit, janë Shtetet e Bashkuara, Kanadaja dhe disa prej vendeve të Amerikës Latine.

Tradicionalisht, ky ka qenë një forum ku diskutohet për bashkëpunimin ekonomik, por gjatë viteve të fundit kemi parë të shfaqen edhe çështje të reja. Nga njëra anë është inteligjenca artificiale. Shumë prej vendeve pjesëmarrëse janë në fakt aktorë mjaft të rëndësishëm në zinxhirin e furnizimit të kësaj teknologjie, si Koreja e Jugut apo Singapori."

Por, përtej agjendës ekonomike, samiti i këtij viti zhvillohet në një sfond të ngarkuar gjeopolitik. Lufta në Iran, marrëdhëniet mes Uashingtonit dhe Pekinit, si dhe mundësia e kontakteve të nivelit të lartë mes disa prej aktorëve kryesorë ndërkombëtarë, pritet të ndikojnë në atmosferën dhe diskutimet e liderëve.

Për shumë prej ekonomive anëtare, konflikti në Iran ka sjellë pasoja të drejtpërdrejta ekonomike, kryesisht përmes rritjes së çmimeve të naftës. Kjo situatë ushtron presion mbi inflacionin vendas dhe ndikon në vendimmarrjen e bankave qendrore për politikat monetare.

Ndërkohë, vizita e parë e Donald Trump jashtë vendit pas zgjedhjeve të mesmandatit pritet të ndiqet me vëmendje, për të kuptuar se çfarë drejtimi do të marrë politika e Uashingtonit ndaj konfliktit.

"Do të jetë një samit mjaft intensiv i APEC-ut. Si zakonisht, do të kemi liderët e vendeve anëtare që do të komunikojnë me njëri-tjetrin. Disa prej tyre do të përpiqen të stabilizojnë marrëdhëniet, ndërsa të tjerë mund të zgjedhin të shmangin kontaktet.

Nga ana tjetër, kemi një sërë zhvillimesh të rëndësishme gjeopolitike në sfond. Lufta në Iran është një shembull kryesor. Çfarë do të bëjë presidenti Trump pas zgjedhjeve afatmesme në Shtetet e Bashkuara? Kjo është një nga çështjet kryesore që duhet ndjekur.

Gjithashtu, kemi propozimin për një takim trepalësh mes Trump, Xi Jinping dhe Putin. Nëse ky takim do të realizohet, mbetet një tjetër zhvillim për t'u ndjekur me vëmendje.

Dhe së fundi, edhe pse Koreja e Veriut nuk është anëtare e APEC-ut, mbetet për t'u parë nëse vetë samiti mund të lehtësojë një takim mes Trump dhe liderit të Koresë së Veriut, Kim Jong Un. Ky është një takim që presidenti amerikan dëshiron vërtet ta realizojë, edhe për të konsoliduar trashëgiminë e tij në politikën ndërkombëtare."

Një tjetër çështje që pritet të jetë në vëmendjen e liderëve është Tajvani. Edhe pse është pjesë e APEC-ut si ekonomi anëtare, mbetet për t'u parë në çfarë niveli do të përfaqësohet në samitin e këtij viti. Çështja e Tajvanit është një prej pikave më të ndjeshme në marrëdhëniet mes Kinës dhe Shteteve të Bashkuara, veçanërisht në kushtet kur Uashingtoni ka vonuar shitjet e armëve për ishullin.

Zhvillimet e reja në Kongresin amerikan dhe qëndrimi i tij i fortë ndaj Kinës mund të shtojnë presionin mbi administratën Trump për të përshpejtuar këto shitje.

"Shumë prej vendeve anëtare të APEC-ut janë ndikuar ndjeshëm nga lufta në Iran. Jo për shkak të rrezikut të përfshirjes së drejtpërdrejtë në konflikt, por për shkak të pasojave indirekte që vijnë nga rritja e çmimeve të naftës. Kjo ndikon në inflacionin e brendshëm dhe në vendimet që lidhen me politikat monetare.

Pas zgjedhjeve afatmesme në Shtetet e Bashkuara, kemi parë disa sinjale se konflikti në Iran mund të shkojë drejt një përshkallëzimi më të ulët. Megjithatë, nëse ky momentum do të vazhdojë, është diçka që mund ta kuptojmë edhe nga diskutimet që do të zhvillohen në kuadër të APEC-ut."

"Tajvani është një ekonomi anëtare e APEC-ut, por mbetet për t'u parë nëse do të marrë pjesë në samitin e këtij viti dhe në çfarë niveli do të përfaqësohet. Kjo është një tjetër çështje që duhet ndjekur.

E dimë se marrëdhëniet në këtë drejtim nuk kanë qenë shumë të mira. Në të njëjtën kohë, duhet parë edhe mënyra se si çështja e Tajvanit do të trajtohet në kontekstin më të gjerë të marrëdhënieve mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës.

E dimë se SHBA-ja ka vonuar shitjet e armëve për Tajvanin. Por, duke pasur parasysh se Kongresi i ri ka një qëndrim mjaft të fortë ndaj Kinës, mbetet për t'u parë nëse ai do t'i bëjë presion administratës Trump për t'i përshpejtuar këto shitje."

Megjithatë, një prej çështjeve më të rëndësishme të samitit mbetet marrëdhënia tregtare mes dy ekonomive më të mëdha të botës. Edhe pse armëpushimi tregtar mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës është zgjatur, të dyja palët vazhdojnë të shfaqin pakënaqësi për përmbushjen e angazhimeve të marra.

Pavarësisht mosmarrëveshjeve, as Uashingtoni dhe as Pekini nuk duket se kanë interes për një përshkallëzim të ri. Stabiliteti aktual është i brishtë, por kostot e një prishjeje të marrëveshjes do të ishin të konsiderueshme për të dyja palët.

Për Kinën, në rrezik do të ishte qasja në tregun amerikan dhe teknologjinë e Shteteve të Bashkuara. Për Uashingtonin, shqetësimi kryesor lidhet me varësinë nga zinxhirët aziatikë të furnizimit, veçanërisht për mineralet kritike dhe elementët e rrallë të tokës, por edhe për zhvillimin e infrastrukturës së qendrave të të dhënave.

"Kemi dëgjuar disa sinjale se Shtetet e Bashkuara dhe Kina nuk janë veçanërisht të kënaqura me njëra-tjetrën për sa i përket përmbushjes së angazhimeve që kanë marrë në kuadër të armëpushimit tregtar mes tyre.

Megjithatë, në tërësi, ne ende mendojmë se të dyja palët do të përpiqen të ruajnë këtë stabilitet shumë të brishtë në marrëdhëniet e tyre tregtare. Të dyja kanë arsye të forta për ta ruajtur atë, sepse kanë shumë për të humbur.

Nga këndvështrimi i Kinës, bëhet fjalë për aksesin në tregun amerikan, aksesin në teknologjinë amerikane, si dhe për llogaritjet strategjike që lidhen me Tajvanin.

Nga ana amerikane, duhet të kemi parasysh edhe zhvillimin e qendrave të të dhënave, i cili varet në një masë të konsiderueshme nga zinxhirët aziatikë të furnizimit. Po ashtu, kemi zinxhirët e furnizimit me elementë të rrallë të tokës dhe me minerale kritike.

Të gjitha këto konsiderata mbeten të pandryshuara edhe pas zgjedhjeve afatmesme. Ne mendojmë se, në fund të fundit, administrata amerikane, pra dega ekzekutive dhe jo ajo legjislative, mbetet faktori kryesor që përcakton drejtimin e marrëdhënieve mes SHBA-së dhe Kinës."

Mundësia e një takimi trepalësh mes Donald Trump, Xi Jinping dhe Vladimir Putin do të përbënte një zhvillim të pazakontë diplomatik, veçanërisht për Kinën, e cila tradicionalisht ka preferuar t'i menaxhojë veçmas marrëdhëniet me Moskën dhe Uashingtonin.

Pekini mund ta shohë një takim të tillë si një mundësi për të forcuar njëkohësisht marrëdhëniet me të dyja fuqitë. Megjithatë, pjesëmarrja e tij nuk është pa dilema. Çështje si çarmatimi bërthamor, lufta në Ukrainë dhe konflikti në Iran mund të krijojnë vështirësi për arritjen e një mirëkuptimi mes tre liderëve.

"Ky do të ishte një takim mjaft i pazakontë nga këndvështrimi i Kinës. Deri tani, Pekini ka qenë i kënaqur t'i menaxhojë marrëdhëniet me Rusinë dhe Shtetet e Bashkuara veçmas, përmes kanaleve dypalëshe, dhe jo në të njëjtën tryezë.

Megjithatë, Kina ka parë se ekziston një dëshirë e fortë si nga ana amerikane, ashtu edhe nga ajo ruse, për t'u angazhuar në këtë dialog. Për këtë arsye, Pekini ka rënë dakord në njëfarë mënyre me idenë, pasi një takim i tillë do të përbënte një ngjarje me jehonë të madhe, por njëkohësisht mund të ndihmonte në stabilizimin e marrëdhënieve të tij si me Rusinë, ashtu edhe me Shtetet e Bashkuara."

"Megjithatë, ekzistojnë ende një sërë rreziqesh që mund ta pengojnë realizimin e këtij takimi.

Së pari, e dimë se Kina nuk është veçanërisht e interesuar për një dialog trepalësh mbi çarmatimin bërthamor. Nga këndvështrimi i Pekinit, arsenali i tij bërthamor është thjesht shumë më i vogël se ai i Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë, edhe pse veçanërisht pala amerikane dëshiron ta diskutojë këtë çështje me Kinën.

Së dyti, Pekini nuk dëshiron domosdoshmërisht të diskutojë çështje shumë të ndjeshme gjeopolitike, si lufta në Ukrainë dhe konflikti në Iran. Mbetet për t'u parë se si do të trajtohen këto tema dhe si do të përgatitet Kina për një dialog të tillë.

Dhe së fundi, ekziston edhe çështja e imazhit që Kina dëshiron t'i paraqesë pjesës tjetër të botës. Një takim i tillë mund të krijojë përshtypjen se tre liderët po diskutojnë çështje të rëndësishme pas shpinës së të gjithë të tjerëve.

Në këtë kontekst, Kina do të preferonte që një dialog diplomatik i këtij niveli të zhvillohej në mënyrë më të hapur. Nëse takimi do të mbahej tërësisht me dyer të mbyllura, kjo nuk do të ishte diçka që Pekini do ta mirëpriste domosdoshmërisht."

Në një botë ku rivalitetet strategjike po ndikojnë gjithnjë e më shumë në ekonominë globale, samiti i APEC-ut shndërrohet në një tjetër provë për diplomacinë ndërkombëtare. Përtej deklaratave mbi bashkëpunimin dhe tregtinë, sytë do të jenë te takimet që mund të zhvillohen në kuadër të tij dhe te sinjalet që liderët do të japin për konfliktet dhe rivalitetet që po riformësojnë rendin botëror.

  (A2 Televizion)

A2 CNN Livestream

Latest Videos