Fuqia e imazhit, si u kthye Vladimir Putin në liderin më jetëgjatë pas Stalinit

Gjatë gjithë kohës si president i Rusisë, Vladimir Putin ka qenë i vetëdijshëm për fuqinë e imazhit publik dhe ndikimin e tij në politikë.

Autorja e artikullit të publikuar në BBC, Bridget Kendall, ish-korrespondente për Moskën, shkruan se herën e parë që e intervistoi Putinin, në vitin 2001, një ndihmës i presidentit largoi gotat e ujit nga tavolina pak para se kamerat të fillonin transmetimin.

“Pse e bëtë këtë?”, pyeti gazetarja.

“Nuk duam që dikush të mendojë se janë për vodka. Dhe gjithashtu nuk mund të rrezikojmë që një gotë të derdhet drejtpërdrejt në televizion. Televizioni është një bombë bërthamore kur bëhet fjalë për publicitetin”, ishte përgjigjja.

Sipas autorit dhe analistit politik Peter Pomerantsev, në Rusi të gjithë e kuptuan se televizioni ishte çelësi për konsolidimin e pushtetit, veçanërisht Putini, shkruan A2CNN. 

Me kalimin e viteve, Putini e shndërroi Rusinë nga një demokraci e brishtë në një shtet kryesisht autoritar të përqendruar rreth figurës së tij. Paralelisht, ai transformoi edhe imazhin personal.

Fotografitë e hershme e tregojnë si një figurë të tërhequr dhe të rezervuar përballë kamerës. Por me kalimin e kohës ai u kthye në një president që përqafoi plotësisht vëmendjen publike.

Krijuar nga televizioni

Interesi i tij i madh për fuqinë e imazhit daton shumë përpara se të ngjitej në pushtet. Ashtu si shumica e të rinjve që u rritën në vitet 1960 dhe 1970, Putini ishte një fëmijë i epokës së televizionit. Modelet e tij ishin heronjtë-spiunë të serialeve dhe filmave të njohur sovjetikë. Sipas vetë tij, këta agjentë të dyfishtë të fortë dhe të heshtur, që luftonin kundër armiqve të shtetit sovjetik, e frymëzuan të ndiqte një karrierë në KGB, agjencinë e inteligjencës së Bashkimit Sovjetik.

Si operativ i KGB-së dhe më pas si një funksionar i zellshëm i aparatit shtetëror, ai shmangte vëmendjen publike. Por kur në vitin 1999 u vendos papritur në postin e presidentit në detyrë dhe pak muaj më vonë u zgjodh president, ai dhe këshilltarët e tij të marrëdhënieve me publikun treguan se ishin plotësisht të vetëdijshëm për rëndësinë e imazhit vizual në formësimin e figurës së tij presidenciale.

Një pjesë e procesit të ndërtimit të imazhit ishte eliminimi i elementeve që mund të dëmtonin perceptimin publik. Kështu, Putini u paraqit si një person që pothuajse nuk konsumonte alkool. Në takimet vjetore me ekspertë të politikës së jashtme në Klubin e Diskutimit Valdai, ai mjaftohej me një filxhan çaj me mjaltë, ndërsa të ftuarve u shërbeheshin verëra cilësore.

Në rastet e rralla kur ai konsumonte alkool, bashkëpunëtorët e tij përpiqeshin ta mbanin këtë larg syrit të publikut. Një herë takova kujdestarin e një muzeu lokal, i cili më tregoi se kishte ngrënë me presidentin petulla tradicionale ruse të lyer me vodka për t’u dhënë më shumë shije.

“Por mos i tregoni askujt,” më lutej ai. “Ata ishin shumë të rreptë për këtë çështje. Mund të kem probleme të mëdha.”

Një pjesë tjetër e strategjisë ishte të përforcohej vazhdimisht mesazhi se ai nuk kishte asgjë të përbashkët me paraardhësin e tij, Boris Yeltsin, paraqitjet publike të të cilit në gjendje të dehur kishin zhgënjyer dhe turpëruar shumë rusë.

Putini vendosi helmetën e pilotit për të fluturuar me një avion luftarak. Aftësitë e tij në xhudo u shfaqën publikisht. E gjitha kjo bëhej për të përcjellë mesazhin se ai ishte një njeri energjik, i shëndetshëm dhe i veprimit, jo një udhëheqës i sëmurë dhe i dhënë pas alkoolit.

Ndoshta më të famshmet nga të gjitha ishin seritë e fotografive që nisën të publikoheshin në vitin 2007, ku ai shfaqej pa bluzë, duke hipur mbi kalë si një “Marlboro Man” rus, duke peshkuar në lumenj ose duke treguar forcën fizike gjatë notit stil flutur.

A ishte e gjitha kjo autentike? Apo fotografitë përmbanin një lloj humori të vetëdijshëm? Pomerantsev mendon se njerëzit përgjegjës për marrëdhëniet me publikun e Putinit e dinin saktësisht se çfarë po bënin.

“Për një pjesë të audiencës, kjo ishte diçka mjaft e ekzagjeruar dhe e rëndomtë, por e paraqitur në mënyrë ironike, duke e bërë disi interesante. Për një audiencë tjetër, mesazhi ishte se Rusia duhej të udhëhiqej nga një hero tradicional i fortë dhe i ashpër.”

Ai shton: “Putini po luante një rol shumë tradicional të udhëheqësit sovjetik, por po e bënte këtë në epokën e reality show-ve, MTV-së dhe kulturës së famës.”

“Putini është ai që vendos trendin,” thotë Fiona Hill, specialiste për Rusinë dhe këshilltare e presidentëve amerikanë. “Ai ka formësuar imazhin e presidentit të parë populist, të njeriut të parë të fortë dhe të admiruar të shekullit XXI.”

Sigurisht, Putini po u dërgonte mesazhe të ndryshme audiencave të ndryshme. Për botën e jashtme, mesazhi ishte se Rusia nuk ishte më një vend i dobët, por një fuqi me të cilën duhej llogaritur. Një ari me dhëmbë dhe kthetra, siç është shprehur ai vetë dikur.

Shfaqje të tjera spektakolare ishin edhe më të pazakonta, ndoshta duke reflektuar diçka nga nxënësi i dikurshëm i Leningradit që më në fund kishte mundësinë të realizonte fantazitë e fëmijërisë: zhytja për të “zbuluar” relike të vendosura me kujdes në fund të Detit të Zi; fluturimi me një deltaplan të motorizuar, apo përkëdhelja e një këlyshi tigri siberian.

Vetë Putini pretendonte se qëllimi i gjithë këtyre veprimeve ishte rritja e ndërgjegjësimit për çështjet mjedisore dhe shkencore. Por a e kuptonte ai se këto shfaqje përafroheshin me me vetëparodinë? Apo ndoshta asnjë nga bashkëpunëtorët e tij nuk guxonte më t’ia thoshte këtë? Apo thjesht nuk i interesonte më se çfarë mendonin të tjerët?

Rishpikja e vazhdueshme

Fotografitë e hershme të Putinit, si ajo në kartën e identitetit të vitit 1985 për Stasin (policinë sekrete të Gjermanisë Lindore), sugjerojnë një vendosmëri të hekurt pas maskës, një rezervim i qëllimshëm që pa dyshim i përshtatej rolit të një agjenti të KGB-së dhe që ishte forcuar më tej nga trajnimi në këtë shërbim.

Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në fund të vitit 1991, ai e rindërtoi veten si një zyrtar shtetëror me reputacion për besnikëri dhe efikasitet. Fillimisht shërbeu në administratën e kryetarit të bashkisë së Shën Petersburgut dhe më pas, pas transferimit në Moskë, në administratën presidenciale të Boris Yeltsin. 

Në fotografitë e asaj periudhe, ai shfaqet zakonisht në sfond ose cep të panoramës, pa parë kurrë drejtpërdrejt në kamera dhe pa qenë në qendër të vëmendjes.

Nina Khrushcheva, stërmbesa e liderit sovjetik Nikita Khrushchev, ka treguar se në vitet 1990 i ishte thënë se në rrethet e KGB-së Putini njihej me nofkën “Моль” (Mol), një insekt që dëmton rrobat dhe ushqehet në errësirë. Kjo nofkë personifikonte një njeri që mund të fshihej kudo që dëshironte dhe të vepronte në hije.

Por kur u bë president, historia ndryshoi krejtësisht. Ai dukej se e mirëpriste mundësinë për të veshur role të ndryshme dhe për t’u vendosur në qendër të vëmendjes.

Disa vite më vonë, kur u fotografua për çmimin “Personi i Vitit” të revistës Time në vitin 2007, ai u mbështet instinktivisht pas në karrige dhe e drejtoi shikimin drejt objektivit të kamerës, si një car në fron, apo një bos mafie kërcënues.

 “Ai po interpretonte pushtetin për mua,” thotë Platoni, fotografi i Time që realizoi fotografinë. “Për aq sa di unë, Putinit i pëlqejnë këto imazhe. Shumë prej mbështetësve të tij i adhurojnë këto fotografi. Ato e paraqesin atë si një nacionalist të fortë.”

Ishte ajo që Pomerantsev e quan “një version postmodern të propagandës autoritare”, ku Putini luante të gjitha rolet si një artist i performancës.

Dhe format e ndryshme të figurës së “njeriut të fortë” që ai adoptoi u pasqyruan edhe në politikat e tij. Për ta bërë Rusinë sërish të fuqishme, Putini argumentonte se nevojitej më shumë rend dhe më shumë kontroll nga lart. Kështu, hap pas hapi, ai forcoi kontrollin mbi shoqërinë ruse, duke ngushtuar hapësirën për lirinë e shprehjes dhe kritikën, duke e kthyer Dumën në një parlament që miratonte vendimet pa kundërshtime, duke margjinalizuar ose eliminuar kundërshtarët politikë dhe duke sulmuar fuqitë perëndimore për mungesë respekti ndaj Rusisë.

Njeriu pas maskës

Fotografitë e tij pa bluzë, që theksojnë një imazh tejet mashkullor, janë analizuar pa fund si një pasqyrim i vetëbesimit të tij. Por ndoshta këto imazhe na tregojnë edhe diçka për pasiguritë e tij: Dëshirën për t’i bindur të gjithë, përfshirë edhe veten, se ai mbetej ende njeriu kryesor, po aq në formë sa kishte qenë gjithmonë.

Pas vitit 2008, kur u largua nga posti i presidentit për t’u bërë kryeministër për katër vjet, fotografi të tilla që tërhiqnin vëmendjen shërbyen gjithashtu për të përcjellë mesazhin se ai, dhe jo presidenti Dmitry Medvedev, ishte pushteti i vërtetë në vend.

Në vitin 2011 ndodhi një ndryshim i dukshëm në pamjen e tij, i cili shënoi gjithashtu një pikë kthese në rrugëtimin e tij politik. Ai u shfaq papritur në publik me një fytyrë më të mbushur dhe më të fryrë dhe më pak shprehëse. Kjo ngjalli shumë pikëpyetje. A ishte shenjë e një trajtimi me steroide për ndonjë sëmundje? Apo kishte përdorur botoks në përpjekje për të fshehur shenjat e plakjes dhe kalimit të viteve?

Disa muaj më vonë ai kandidoi sërish për president. Rezultati nuk vihej në dyshim, por në tubimin e hapur ku shpalli fitoren e tij, fytyra e tij e re u pa e mbuluar nga lotët.

“Arrita në përfundimin se lotët ishin të vërtetë. Edhe zëri i tij ishte i ngjirur nga emocionet. Dukej si një ndjenjë lehtësimi që gjithçka kishte shkuar sipas planit, pavarësisht protestave të shumta para zgjedhjeve, kur në mënyrë befasuese disa protestues kishin guxuar të ngrinin parulla që kërkonin largimin e tij”.

Megjithatë, disa analistë kanë ngritur pyetjen nëse edhe kjo ishte një tjetër shfaqje e kuruar me kujdes, e krijuar për të evokuar imazhin fetar të një ikone që qan, duke sugjeruar se ai ishte tashmë shpëtimtari i shenjtë i Rusisë.

Cilido qoftë shpjegimi, ai moment shënoi një pikë përcaktuese. Kontrolli i tij mbi vendin ishte forcuar prej vitesh. Që nga ajo periudhë, çdo formë e kundërshtimit publik jo vetëm që dekurajohej, por konsiderohej hapur e paligjshme. Putini po bëhej gjithnjë e më autoritar, ndërsa Rusia gjithnjë e më pak tolerante ndaj zërave të opozitës.

Nadya Tolokonnikova, një nga aktivistet feministe të grupit Pussy Riot, e cila u burgos dhe më pas u shpall “agjente e huaj” për shkak të protestave të saj, e përshkroi kështu: “Putini u fiksua pas idesë për ta vendosur veten në histori si shpëtimtar, jo vetëm të Rusisë, por të gjithë botës. Dhe ky... është momenti i kthesës kur ai u shndërrua në Putinin që njohim sot.”

Tashmë 73 vjeç, Putini nuk duket aspak më pranë dorëzimit të pushtetit sesa ishte në vitin 1999, por ai shfaqet në publik shumë më rrallë se më parë.

Shumë njerëz spekulojnë se vitet e fundit ai është bërë më paranojak, veçanërisht pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia dhe shpërthimit të pandemisë Covid-19. Tani, kur shfaqet para kamerave, çdo dalje publike duket e organizuar deri në detajin më të vogël, sikur ai të jetë i vendosur të mbajë distancë nga bota e jashtme.

“Është e qartë se ai dëshiron të sigurohet që njerëzit të mos jenë në gjendje ta lokalizojnë ose ta ndjekin lehtësisht. Kjo tregon një person që është paranojak për sigurinë e tij personale, qoftë nga mikrobet apo nga tentativat për atentat”, thotë Fiona Hill.

Lufta në Ukrainë është tashmë në qendër të imazhit të tij publik. Mikhail Fishman, një gazetar veteran rus, thotë: “Nëse kthehemi pas dhe shohim Putinin pasi u rikthye në Kremlin në vitin 2012, ai ende nuk e dinte plotësisht se kush ishte dhe cili ishte misioni i tij. Por ai beson se më në fund e ka gjetur misionin dhe rolin e tij, dhe ai është lufta.”

Megjithatë, më shumë se katër vjet pas fillimit të saj, lufta në shkallë të plotë kundër Ukrainës është bërë edhe një barrë. Vazhdimi i saj duket gjithnjë e më sfidues, por edhe përfundimi i saj është i mbushur me rreziqe. Putini ka ndërtuar një makineri ekonomike lufte dhe një sistem represioni të brendshëm, të cilat nuk mund t’i kthejë lehtësisht pas pa rrezikuar seriozisht pozicionin e tij.

Një çerek shekulli pasi mori pushtetin, ai shfaqet si një figurë e largët dhe e ngurtë, sikur të ishte bllokuar në një kurth të krijuar nga vetë ai. Kjo është shumë larg imazhit të sportistit energjik dhe heroit të veprimit, me të cilin dikur shpresonte të identifikohej. /Përkthyer nga BBC/ (A2 Televizion)