Shtetet arabe të Gjirit po i kërkojnë SHBA-së që çdo marrëveshje me Teheranin të bëjë më shumë sesa thjesht t’i japë fund luftës, duke kërkuar që ajo të kufizojë në mënyrë të përhershme kapacitetet raketore dhe me dronë të Iranit dhe të garantojë që furnizimet globale me energji të mos “armatosen” më kurrë, thanë katër burime nga Gjiri, përcjell A2CNN.
Presidenti amerikan Donald Trump ka shtyrë afatin që i ka vendosur Iranit për të rihapur Ngushticën e Hormuzit, nga e cila kalon rreth 20% e furnizimeve globale me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm, përndryshe duke paralajmëruar shkatërrimin e impianteve energjetike iraniane. Por pyetja kryesore për politikëbërësit e Gjirit nuk është më se si do të përfundojë lufta me Iranin, por çfarë rendi rajonal do të pasojë.
Zyrtarët e Gjirit, vendet e të cilëve janë goditur vazhdimisht nga Teherani gjatë luftës SHBA-Izrael kundër Iranit, u kanë thënë privatisht zyrtarëve amerikanë se Republika Islamike nuk u ka lënë asnjë “rrugëdalje” diplomatike. Ata kërkojnë që çdo marrëveshje të përfshijë kufizime të detyrueshme mbi sulmet me raketa dhe dronë ndaj infrastrukturës energjetike dhe civile, kërcënimet ndaj rrugëve të naftës dhe transportit detar, si dhe luftën përmes forcave të ndërmjetme
Sipas tyre, çdo marrëveshje duhet të rishkruajë rregullat e përplasjes duke garantuar që Ngushtica e Hormuzit të mos përdoret më si mjet lufte dhe që shtetet e Gjirit të përfshihen në arkitekturën e sigurisë që do të vijë më pas.
Ebtessam Al-Kerbi, presidente e Emirates Policy Centre, deklaroi se sfida reale nuk është bindja e Iranit për të ndalur luftën, por sigurimi që Gjiri të mos mbetet i ekspozuar ndaj të njëjtave dinamika që e bënë konfliktin të mundur.
Ndërkohë, Yousef al-Otaiba, ambasadori i Emirateve të Bashkuara Arabe në SHBA, e ka cilësuar luftën jo si një krizë që duhet ngrirë, por si një provë nëse Irani do të vazhdojë të mbajë peng ekonominë globale. Në një artikull për The Wall Street Journal, ai theksoi se një armëpushim i thjeshtë nuk mjafton dhe se nevojitet një zgjidhje përfundimtare që adreson të gjitha kërcënimet e Iranit: programin bërthamor, raketat, dronët, grupet e armatosura aleate dhe bllokimin e rrugëve detare ndërkombëtare. Sipas tij, një marrëveshje që vetëm i shtyn këto çështje do të krijonte krizën e ardhshme.
Ekonomitë e Gjirit, të varura nga eksportet e energjisë dhe udhëtimet, janë goditur rëndë nga lufta, e cila ka tronditur ekonominë globale duke rritur çmimet e energjisë, duke prishur zinxhirët e furnizimit dhe duke nxitur inflacionin.
Sipas burimeve të njohura me inteligjencën amerikane, SHBA ka mundur të shkatërrojë me siguri vetëm rreth një të tretën e arsenalit të madh raketor të Iranit. Skepticizmi i shteteve të Gjirit, thonë zyrtarët, buron nga përvoja e kaluar.
Programi i pasurimit bërthamor të Iranit u kufizua me marrëveshjen e vitit 2015, por Teherani ruajti aftësinë për të kërcënuar rajonin përmes raketave, dronëve dhe forcave të ndërmjetme. Shtetet e Gjirit kërkojnë që kjo mundësi të eliminohet nëse synohet stabiliteti rajonal. Në vitin 2018, Trump tërhoqi SHBA-në nga ajo marrëveshje, duke e cilësuar atë si të njëanshme dhe të papërshtatshme për interesat amerikane.
Shtetet e Gjirit si Katari, Omani dhe Kuvajti po kërkojnë në mënyrë të heshtur një përfundim të shpejtë të luftës, nga frika e pasojave ekonomike dhe hakmarrjes. Ndërsa Emiratet e Bashkuara Arabe, Arabia Saudite dhe Bahreini shprehen të gatshëm të përballojnë një përshkallëzim dhe nuk pranojnë një Iran pas luftës që mund të përdorë sërish Ngushticën e Hormuzit si mjet presioni.
Trump ka deklaruar se bisedimet me Iranin po shkojnë “shumë mirë” dhe ka shtyrë afatin për rihapjen e ngushticës deri më 7 prill. Nga ana tjetër, një zyrtar iranian e ka cilësuar propozimin amerikan si të njëanshëm dhe të padrejtë, duke kërkuar mbylljen e bazave amerikane në Gjirin Persik si kusht për marrëveshje.
Këshilltari presidencial i Emirateve, Anwar Gargash, tha se sulmet e Iranit kanë pasur pasoja të thella gjeopolitike, duke e forcuar perceptimin e Teheranit si kërcënimi kryesor dhe duke shtyrë Emiratet drejt një afrimi më të madh strategjik me Uashingtonin.
Ndërkohë, Abdulaziz Sager, kreu i Gulf Research Center, deklaroi se mesazhi i shteteve të Gjirit për SHBA-në është tashmë i qartë: çdo marrëveshje duhet të garantojë drejtpërdrejt sigurinë e tyre.
Ky qëndrim është përforcuar edhe nga Gulf Cooperation Council, i cili ka sinjalizuar një front të bashkuar kundër çdo marrëveshjeje që anashkalon sigurinë e rajonit. Sipas sekretarit të përgjithshëm Jasem Al-Budaiwi, Irani ka “kaluar çdo kufi” pas mijëra sulmeve me raketa dhe dronë ndaj infrastrukturës energjetike dhe civile.
Ndërkohë, Trump po shqyrton mundësinë e dërgimit të forcave tokësore për të marrë kontrollin e ishullit strategjik Kharg, nga ku kalon rreth 90% e eksporteve të naftës së Iranit. Analistët thonë se një veprim i tillë do t’i jepte SHBA-së ndikim të madh mbi ekonominë iraniane.
Teherani ka paralajmëruar se çdo veprim i tillë do të çonte në sulme ndaj infrastrukturës jetike të çdo vendi që do të mbështeste një operacion të tillë amerikan. Disa aleatë të Gjirit kanë paralajmëruar Uashingtonin kundër një ndërhyrjeje tokësore, duke argumentuar se kjo do të zgjeronte luftën dhe do të sillte hakmarrje të fortë nga Irani, përfshirë sulme ndaj infrastrukturës energjetike dhe civile në rajon. Megjithatë, ata mbështesin vazhdimin e dobësimit të kapaciteteve raketore të Iranit, të cilat i konsiderojnë kërcënimin kryesor për sigurinë e tyre. (A2 Televizion)
A2 CNN Livestream
MUND TE LEXONI GJITHASHTU
