SHBA-të dhe Izraeli kanë kryer një sulm që çoi në vdekjen e udhëheqësit suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, më 28 shkurt 2026. Ky është hera e parë në historinë moderne që Shtetet e Bashkuara godasin hapur një kryetar shteti të huaj. Historiani presidencial i CNN, Tim Naftali, e përshkruan këtë si një veprim jashtëzakonisht të rëndësishëm dhe paralajmëron se vendimi për të eliminuar një udhëheqës të huaj nuk duhet marrë lehtë.
Presidenti Donald Trump deklaroi se veprimi ishte për të parandaluar një kërcënim të menjëhershëm ndaj tij dhe zyrtarëve të tjerë amerikanë. Ai tha se inteligjenca amerikane kishte zbuluar se Irani po planifikonte sulme kundër tij dhe zyrtarëve të tjerë në vitin 2024. Irani e mohoi këtë pretendim, por Trump theksoi: “E kapa atë para se të më kapë ai.”
Historikisht, SHBA ka pasur përfshirje të fshehtë në grushtet e shtetit dhe vrasje të udhëheqësve të huaj. Për shembull, Saddam Huseini u gjykua dhe u var pasi SHBA pushtoi Irakun, ndërsa Moamar Gadafi u vra gjatë kapjes nga forcat revolucionare libiane me mbështetjen e një fushate shumëkombëshe. Diktatori vietnamas Ngo Dinh Diem u vra pas një grushti shteti të mbështetur nga SHBA, ndërsa Salvador Allende në Kili u rrëzua nga pushteti me ndihmën e CIA-s, duke çuar në vetëvrasjen e tij. Në Iran, Mohammad Mosaddegh u rrëzua në vitin 1953 me ndihmën e SHBA dhe Britanisë, por nuk u vra. Përpjekje të shumta për vrasjen e Fidel Castro-s u dështuan midis viteve 1960 dhe 1965. Pas Luftës së Dytë Botërore, udhëheqësit nazistë u gjykuan në Nuremberg, por ndërhyrjet e CIA-s në vrasje dhe grushtet e shtetit u mbajtën sekret për shumë vite.
Ligji amerikan dhe urdhërat ekzekutivë të presidentëve Gerald Ford, Jimmy Carter dhe Ronald Reagan ndalojnë qeverinë të përfshihet në vrasjen e udhëheqësve të huaj, dhe urdhri i Reaganit është ende teknikisht në fuqi. Megjithatë, Trump ka imunitet për veprimet e tij zyrtare gjatë kohës që ishte president. Ish-drejtuesit e inteligjencës, si Richard Helms, kanë argumentuar se vrasja e udhëheqësve të huaj shpesh sjell më shumë probleme sesa përfitime dhe mund të ketë pasoja të rënda për Shtetet e Bashkuara. Helms përmendi shembullin e Diem në Vietnam si një gabim që pati pasoja të mëdha.
Inteligjenca amerikane monitoronte zakonet e përditshme të Khameneit, duke përfshirë ku jetonte, me kë takohej dhe ku mund të tërhiqej për t’u mbrojtur. Sulmi përkoi me një rast kur disa udhëheqës të lartë iranianë ishin të pranishëm në të njëjtin kompleks në Teheran. Nuk dihet saktësisht teknologjia e përdorur, por ka mundësi që të jenë përdorur dronë ose predha me rreze të shkurtër. Izraeli ka publikuar më parë pamje nga dronë që tregojnë momentet e fundit të udhëheqësve palestinez, duke sugjeruar se teknologjia mund të ketë qenë e ngjashme.
Ky sulm ka hapur diskutime të mëdha mbi ligjin amerikan, etikën dhe pasojat ndërkombëtare. Ndërhyrja e SHBA ndaj Khameneit shënon një ndryshim të madh në mënyrën se si vendi mund të veprojë në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe ndryshon precedentët historikë të ndërhyrjeve të fshehta. Ky veprim, i pari i këtij lloji ndaj një kryetari shteti, mund të ketë pasoja të gjera për politikën ndërkombëtare dhe për sigurinë globale në vitet e ardhshme. (A2 Televizion)
A2 CNN Livestream
MUND TE LEXONI GJITHASHTU
