“Në rendin e ri botëror, Europa rrezikon të bëhet njëkohësisht e nënshtruar, e përçarë dhe e deindustrializuar. Dhe një kontinent i paaftë të mbrojë interesat e veta nuk mund t’i ruajë për shumë kohë as vlerat e tij”. Këtë theksoi ish-kryeministri dhe ish-presidenti i BQE-së Mario Draghi gjatë fjalimit të tij në Leuven.
Europës sot i duhet fuqi. Dhe kjo, thotë Mario Draghi në Leuven, “kërkon që Europa të kalojë nga konfederatë në federatë”. Është një fjali e prerë, e shqiptuar në fjalimin për doktoratën honoris causa që i akordohet nga universiteti belg. Dhe është edhe çelësi i gjithë ndërhyrjes: Europa nuk është më përballë një problemi rregullimesh teknike, por përballë një zgjedhjeje politike themelore. Të mbetet një treg i madh i rregulluar, apo të bëhet një subjekt i aftë të ushtrojë pushtet në një botë që po ndryshon rregullat e saj.
E shtrënguar mes SHBA-së dhe Kinës, Europa duhet të ndryshojë ritëm: aty ku ka federuar tashmë — “në tregti, në konkurrencë, në tregun e përbashkët, në politikën monetare” - “respektohet si fuqi dhe negocion si një subjekt i vetëm”. Aty ku nuk e ka bërë - “në mbrojtje, në politikën industriale, në punët e jashtme” - “trajtohet si një asamble fluide shtetesh të mesëm, për t’u ndarë dhe menaxhuar si të tillë”. Dhe kur tregtia dhe siguria ndërthuren, paralajmëron Draghi, “pikat tona të forta nuk arrijnë të kompensojnë dobësitë tona”.
“Rendi global nuk ishte një iluzion”
Fjalimi nis me një rindërtim që refuzon si nostalgjinë, ashtu edhe vetëjustifikimin. Rendi ndërkombëtar i lindur pas Luftës së Dytë Botërore, kujton Draghi, bazohej në idenë “se e drejta ndërkombëtare, e mbështetur nga institucione të besueshme, nxit paqen dhe prosperitetin”. Një arkitekturë që ka prodhuar rezultate konkrete. “Sistemi nuk dështoi sepse ishte i ndërtuar mbi një iluzion,” thotë ai. “Ai prodhoi përfitime reale dhe gjerësisht të shpërndara”.
Për Shtetet e Bashkuara, si hegjemoni globale; për Europën, përmes integrimit dhe stabilitetit; për vendet në zhvillim, përmes aksesit në ekonominë botërore. Pika e thyerjes nuk qëndron në atë që ishte ky sistem, por në atë që nuk arriti të korrigjonte: ndarjen mes tregtisë dhe sigurisë.
Me hyrjen e Kinës në OBT, “kufijtë mes tregtisë dhe sigurisë filluan të largohen nga njëri-tjetri”. Europa kishte tregtuar gjithmonë përtej aleancës perëndimore, por kurrë me një vend “të kësaj shkalle dhe me ambicien për t’u bërë një pol autonom”. Globalizimi pushoi së ndjekuri avantazhin krahasues. Disa shtete kërkuan “një avantazh absolut përmes strategjive merkantiliste”, duke ua transferuar të tjerëve kostot e deindustrializimit. Ndërkohë, varësitë reciproke u transformuan: “Ajo që dikur shihej si burim moderimi të ndërsjellë, u bë burim presioni dhe kontrolli”. Dhe qeverisja multilaterale nuk kishte “as mekanizmat për të përballuar pabarazitë, as gjuhën për të njohur varësitë”.
Të shtrënguar mes SHBA-së dhe Kinës
Rreziku, thekson Draghi, nuk është fundi i rendit global në vetvete. “Një botë me më pak tregti dhe me rregulla më të dobëta do të ishte e dhimbshme, por Europa do të përshtatej”. Rreziku është ajo që po e zëvendëson. Nga njëra anë, “një Amerikë që thekson kostot që ka mbajtur, duke injoruar përfitimet që ka mbledhur”, duke vendosur tarifa dhe duke treguar për herë të parë se e konsideron fragmentimin politik europian si një avantazh. Nga ana tjetër, “një Kinë që kontrollon nyje kritike të zinxhirëve globalë të vlerës” dhe është e gatshme t’i përdorë ato. Rezultati është një Europë që rrezikon të bëhet “njëkohësisht e nënshtruar, e përçarë dhe e deindustrializuar”.
Zgjedhja e Europës
Bashkimi, sot, ka ende leva vendimtare, vëren Draghi. Është eksportuesi dhe importuesi i parë në botë, partneri kryesor tregtar i mbi 70 vendeve. Kompanitë europiane kontrollojnë “100% të litografisë ultraviolet ekstreme”, e domosdoshme për prodhimin e mikroçipave; nga fabrikat tona vjen gjysma e avionëve komercialë globalë; motorët e shumicës së anijeve në botë prodhohen në Europë. Por nuk mjafton të mbështetesh vetëm te kjo forcë ekonomike. “Është gabim të mendosh për marrëveshjet tregtare kryesisht në terma rritjeje,” shpjegon Draghi. Sot tregtia është një instrument strategjik, një përgjigje e përkohshme në një botë ku siguria dhe shkëmbimet nuk përkojnë më. Pyetja, në këtë pikë, bëhet e pashmangshme: “A mbetemi thjesht një treg i madh, i nënshtruar ndaj prioriteteve të të tjerëve? Apo bëjmë hapat e nevojshëm për t’u bërë një fuqi?”.
Shtysa drejt federalizmit
Përgjigjja është pikërisht shtytja, menjëherë, drejt një federalizmi më të plotë. Ka skeptikë, sigurisht, ndoshta sot më shumë se kurrë. Por “uniteti nuk i paraprin veprimit: ai farkëtohet nga veprimi”, thotë Draghi. Vetëm duke marrë vendime të përbashkëta dhe duke përballuar së bashku kostot e tyre, ndërtohet besimi i nevojshëm. Prej këtej vjen ideja e një “federalizmi pragmatik”: të bëhet sot ajo që është e mundur, me ata që janë të gatshëm, pa humbur nga sytë destinacionin. Në fund të fundit, kjo ka ndodhur edhe më parë në historinë e Bashkimit, për shembull me euron, kur “ata që ishin gati ecën përpara”, duke ndërtuar institucione të përbashkëta dhe një solidaritet që asnjë traktat nuk do të mund ta impononte. Jo të gjithë do të ndjekin menjëherë. Por çdo hap, paralajmëron Draghi, duhet të orientohet jo drejt një bashkëpunimi më të dobët, por drejt “një federate autentike”.
Është në këtë udhëkryq që Europa është sot e thirrur të vendosë: të mbetet një treg, apo të bëhet - e shtyrë edhe nga bota përreth - diçka më shumë. (A2 Televizion)
A2 CNN Livestream
MUND TE LEXONI GJITHASHTU
