Vota e Groenlandës në zgjedhjet parlamentare të Danimarkës më 24 mars do të shërbejë si një tregues i dëshirës së groenlandezëve për pavarësi, ndërsa vizionet konkurruese për marrëdhënien e ardhshme të ishullit Arktik me Kopenhagën nxjerrin në pah ndarje politike që mund të krijojnë hapësira për t’u shfrytëzuar nga Presidenti amerikan Donald Trump.
Ndërsa koalicioni qeverisës i Groenlandës, i udhëhequr nga Mette Frederiksen mbështet një rrugë pragmatike dhe afatgjatë drejt pavarësisë me Danimarkën si partner kyç, partia opozitare Naleraq po kërkon një ndarje të shpejtë, duke thelluar një përçarje që analistët thonë se Uashingtoni mund të përpiqet ta shfrytëzojë. “Pala amerikane ka filluar të kërkojë fusha ku Groenlanda ka mosmarrëveshje reale me Danimarkën,” tha Ulrik Pram Gad, studiues në Institutin Danez për Studime Ndërkombëtare. Por ai shtoi se presioni i fundit nga SHBA ka forcuar pa dashje bashkëpunimin midis Nuuk-ut dhe Kopenhagës.
Kryeministrja daneze Mette Frederiksen shpalli zgjedhjet me synimin për të përfituar nga rritja e mbështetjes së brendshme për qëndrimin e saj të fortë kundër presionit amerikan mbi Groenlandën, një qëndrim që ka marrë mbështetje të gjerë në spektrin politik danez.
Groenlanda, e cila ishte një koloni daneze deri sa u bë pjesë zyrtare e Mbretërisë së Danimarkës në vitin 1953, do të testojë vetveten nëpërmjet zgjedhjeve dhe zgjidhjeve të ardhshme politike, për të dëshmuar një vullnet për pavarësi më të hershme apo drejt pakënaqësisë më të madhe si ndaj Danimarkës ashtu edhe ndaj qeverisë së koalicionit në ishull.
Lëvizja për pavarësi, e cila filloi në vitet 1970, ka fituar terren vitet e fundit. Një ndarje më e thellë politike është shfaqur që nga zgjedhjet parlamentare të Groenlandës në mars të vitit të kaluar. Kur u shpallën zgjedhjet daneze të enjten, lideri i Naleraq, Pele Broberg, akuzoi partitë e tjera se “po i nënshtrohen në mënyrë jokritike dëshirave të Danimarkës dhe popullit danez për pronësinë e Groenlandës” dhe pretendoi se disa duan “të heqin të drejtën tonë për pavarësi”.
“Si e vetmja parti opozitare, Naleraq mund të tërheqë shumë votues të pakënaqur,” tha Rasmus Leander Nielsen, profesor i asociuar në Universitetin e Groenlandës.
Një deputet i Naleraq në parlamentin e Groenlandës, gjatë vitit të kaluar, ka udhëtuar në Shtetet e Bashkuara, duke u takuar me anëtarë të administratës Trump pa pëlqimin e qeverisë së Groenlandës, duke shkaktuar përçarje të mëtejshme në debatin publik mes 57,000 banorëve të ishullit. Analistët thonë se zhgënjimi ndaj Danimarkës dhe dëshira në rritje për autonomi mund të dobësojnë mbështetjen tradicionale për partitë e koalicionit qeverisës si Siumut dhe Inuit Ataqatigiit (IA), duke e bërë votën e Groenlandës më të paparashikueshme se në zgjedhjet e mëparshme daneze.
Kopenhaga ka kërkuar të riparojë marrëdhëniet me Groenlandën pas disa incidenteve në vitet e fundit që përfshijnë akuza për sjellje të pahijshme nga autoritetet daneze.
Vitin e kaluar, Danimarka kërkoi falje publike ndaj grave groenlandeze që iu nënshtruan për dekada praktikave të pavullnetshme të kontrollit të lindjeve. Fushata e kontracepsionit doli në dritë në vitin 2022 kur dokumentet treguan se mijëra gra dhe vajza, disa vetëm 13 vjeç, u pajisën me pajisje intrauterine pa dijeninë apo pëlqimin e tyre midis viteve 1966 dhe 1991, viti kur Groenlanda mori kontrollin e sistemit të saj shëndetësor. Partia Siumut po kërkon publikimin e menjëhershëm të një raporti ekspertësh që shqyrton nëse kjo fushatë përbënte gjenocid, dhe ka kërkuar që votuesit të kenë akses në gjetjet përpara zgjedhjeve të 24 marsit.
Megjithë marrëdhënien problematike, shumë groenlandezë u ndjenë të lehtësuar kur Frederiksen arriti të sigurojë mbështetje nga aleatë kyç evropianë, pasi Trump e bëri të qartë se ai ende dëshironte të merrte nën kontroll ishullin. (A2 Televizion)
A2 CNN Livestream
MUND TE LEXONI GJITHASHTU
