Presidenti Donald Trump kërcënoi të mërkurën e 1 Prillit se do të tërheqë Shtetet e Bashkuara nga NATO për shkak të refuzimit të anëtarëve të saj evropianë për të dërguar anije për të zhbllokuar Ngushticën e Hormuzit pranë Iranit, ndërsa intensifikoi denoncimet e tij ndaj aleancës ushtarake.
Ekspertët thonë se nuk është e qartë nëse Trump mund të veprojë në mënyrë të njëanshme për t'u larguar nga koalicioni 77-vjeçar transatlantik, edhe pse ai shpesh merr vendime të mëdha pa miratimin e Kongresit, disa prej të cilave mbahen pezull nga gjykatat amerikane.
ÇFARË THOTË KUSHTETUTA E SHBA-së?
Kushtetuta specifikon se Presidenti ka fuqinë për të bërë traktate me këshillën dhe pëlqimin e Senatit, me kusht që dy të tretat e Senatit prej 100 anëtarësh të jenë dakord, shkruan A2. Megjithatë, ajo hesht për tërheqjen e traktateve.
ÇFARË THOTË TRAKTATI I NATO-s?
NATO, e cila përfshin vendet evropiane, Shtetet e Bashkuara dhe Kanadanë, u formua në vitin 1949 me qëllim kundërshtimin e rrezikut të sulmit sovjetik dhe që atëherë ka qenë gurthemeli i sigurisë së Perëndimit. Neni 13 i Traktatit të Atlantikut të Veriut të vitit 1949 thotë se çdo palë mund të tërhiqet pasi të njoftojë një vit më parë qeverinë e Shteteve të Bashkuara, e cila më pas do të informojë qeveritë e tjera për "njoftimin e denoncimit".
Deri më sot, asnjë anëtar i NATO-s nuk e ka tërhequr ndonjëherë anëtarësimin e tij.
ÇFARË THOTË LIGJI AMERIKAN?
Në vitin 2023, Kongresi miratoi, dhe Presidenti i atëhershëm Joe Biden, nënshkroi një ligj që ndalonte çdo president të SHBA-së të pezullonte, përfundonte, denonconte ose tërhiqte Shtetet e Bashkuara nga traktati që themeloi NATO-n, përveç nëse tërheqja mbështetet nga një shumicë prej dy të tretash në Senatin me 100 anëtarë.
Legjislacioni u prezantua si një ndryshim në Aktin e Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare të vitit 2024, një politikë masive vjetore për përcaktimin e projektligjeve për Pentagonin. Mbështetësit kryesorë të ndryshimit ishin senatori demokrat Tim Kaine i Virxhinias dhe senatori republikan i atëhershëm Marco Rubio nga Florida. Rubio, i cili tani është Sekretar i Shtetit dhe Këshilltar i Sigurisë Kombëtare i Trump, tha të martën se Uashingtoni do të duhej të rishqyrtonte marrëdhëniet e tij me NATO-n pas luftës së Iranit, e cila filloi më 28 shkurt me sulme ajrore të SHBA-së dhe Izraelit. Amendamenti i NDAA-së thekson gjithashtu se asnjë fond amerikan nuk mund të shpenzohej për një tërheqje nga NATO.
Trump ka qenë kritik i ashpër ndaj NATO-s për vite me radhë. Në vitin 2020, gjatë mandatit të tij të parë, këshilltari ligjor i Departamentit të Drejtësisë lëshoi një mendim duke thënë se presidenti - jo Kongresi - ka autoritetin ekskluziv për t'u tërhequr nga traktatet.
Një raport i shkurtit 2026 nga Shërbimi i Kërkimeve të Kongresit tha se, nëse çështja do të ngrihej në gjykatë, dega ekzekutive mund ta citonte atë mendim dhe të argumentonte se amendamenti i NDAA është jokushtetues.
Trump i tha Reuters të mërkurën se do të deklaronte në një fjalim drejtuar kombit se po e shqyrtonte "absolutisht" tërheqjen nga aleanca, duke përmendur "neverinë ndaj NATO-s". Komentet e Trump erdhën vetëm disa orë pasi Sekretari i tij i Mbrojtjes, Pete Hegseth, refuzoi të riafirmonte angazhimin e SHBA-së ndaj mbrojtjes kolektive të NATO-s.
Ekspertët thanë se kjo mungesë angazhimi, në vend të ndonjë ligji, ishte pika kyçe.
"Nëse presidenti dhe ushtria nuk janë të përkushtuar ndaj NATO-s dhe sigurisë evropiane, atëherë nuk mendoj se ka shumë që Kongresi mund të bëjë për ta penguar këtë", tha Max Bergmann, një ish-zyrtar i Departamentit të Shtetit i cili tani është drejtor i Programit të Evropës, Rusisë dhe Euroazisë në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.
ÇFARË NDODH MË PAS?
Sipas ligjit ndërkombëtar, kreu i shtetit të një kombi në përgjithësi ka autoritetin të tërhiqet nga një traktat, nëse traktati lejon tërheqjen dhe kombi i përmbahet procesit të tërheqjes.
Ligji amerikan ka qenë më pak i qartë, megjithëse presidentët janë tërhequr nga disa traktate pa miratimin e Kongresit, përfshirë largimin e Trump në vitin 2020 nga traktati i Qiejve të Hapur me 35 vende që lejon fluturime mbikëqyrëse pa armë mbi vendet anëtare.
Nëse çështja përfundon në gjykata, sfida ndaj vendimit të Trump do të përballet me pengesa të mëdha. Ato përfshijnë përcaktimin se kush ka të drejtë - një interes personal në rezultat - për të sfiduar tërheqjen. Gjykata Supreme e SHBA-së, shumica konservatore e së cilës shpesh vendos në favor të Trump, nuk ka dëgjuar kurrë një rast tërheqjeje nga traktati në themel të saj. (A2 Televizion)
A2 CNN Livestream
MUND TE LEXONI GJITHASHTU
