Kadare në gjuhët e botës, 2500 shkrime, çfarë thoshin gazetat për Ismail Kadarenë?

Kush është libri i parë që shkroi Kadareja dhe si më vonë vetëdija i tregonte rrugën drejt shkrimtarisë? Këtë na e kujton, në këtë përvjetor të lindjes, profesori Bashkim Kuçuku.

“Qysh se u njoha me letërsinë e madhe botërore, isha rreth 11 vjeç kur e lexova Makbethin dhe u magjepsa kaq shumë pas tij, sa e kopjova me dorë. Kështu që mund të thuhet se ky është libri i parë që kam shkruar”, thotë ai, përcjell A2.

“Tani, si e interpretojmë? Pëlqimi, fantazia, ëndrrat, dëshirat, kaq ishte ajo. Të përftuara prej leximeve, njësohen të gjitha bashkë instinktivisht te Makbethi, në të cilin, me mendësinë fëmijërore, e mbante për krijimin e vet dhe kishte arsye ta mbante, psikologjike, si një fëmijë. Edhe ai e kishte shkruar Makbethin, pavarësisht se e kishte kopjuar, por këtë dallim ai nuk e bënte dot. Të kopjuarit, që duket se ishte thjesht një shkrepje fëmijërore, duket edhe si një rastësi. Realisht, nuk është e tillë. Ajo ishte një rregullsi instinktive, sepse këtë instinkt do ta shikojmë se do të shndërrohet në vetëdije dhe në qëllim”.

Studiuesi Bashkim Kuçuku ka vënë përballë lexuesit një pasuri shkrimesh për ta rrëfyer Kadarenë, të perceptuar në shkrimet e kritikës mediatike, përmes 2500 shkrimeve studimore ose 1500 faqeve të botuara në gjuhë të huaja.

“Jemi midis dy botëve dhe midis dy kulturave që, në një moment siç është ky, pavarësisht nga gjuhët e ndryshme në të cilat janë shkruar, bashkohen në një dhe kthehen në një pjesë, bëhen pjesë e kulturës dhe e shkencës shqiptare. Këtu nuk është e gjithë kritika franceze dhe botërore, siç është titulli. Këtu është kritika vetëm e shtypit, e shtypit të shkruar ose e mediave që më pas janë zbardhur, janë hedhur me shkrim. Janë vetëm vitet 1970–2001, jo të tjera, dhe janë ato që unë kam mundur të grumbulloj. Të jemi të qartë, sepse ka shumë të tjera, jo pak, dhe janë disa qindra apo mijëra faqe në libra të botuar, në konferenca, në studime, në monografi, doktoratura të mbrojtura në gjuhë të ndryshme, të cilat aty nuk janë. Pra, mos të mendojmë që këtu është gjithçka. Këtu është kjo pjesë që është mundur sot”.

Gati ka edhe një vepër tjetër, pasi, siç konfirmon vetë studiuesi, këto janë vetëm disa nga shkrimet që ai mundi të mbledhë gjatë hulumtimit në arkivat e Francës kryesisht, por edhe në ato të Europës. (A2 Televizion)